Suç ve Ceza — Fyodor Dostoyevski

Suç ve Ceza, edebiyat tarihinde "psikolojik roman" denilen türün adeta doğum belgesidir. Dostoyevski 1866'da bu romanı kaleme aldığında, henüz Freud doğmamıştı; ancak Raskolnikov'un zihninde dolaştırdığı karanlık koridorlar, modern psikolojinin keşfedeceği her şeyin önsezisini taşır. Hikâye basittir: yoksul bir öğrenci, bir tefeciyi öldürür; ama asıl roman, cinayetin sonrasında başlar — vicdanın, paranoiyanın ve kefaret arayışının uzun bir sefasında.

Petersburg, romanda neredeyse bir cehennem haritasına dönüşür. Dostoyevski'nin nemli, sıcak, kalabalık, hastalıklı şehri Raskolnikov'un iç dünyasının dış izdüşümüdür. "Olağanüstü insan" ile "sıradan insan" arasında felsefi bir sınır çizen Raskolnikov, kendi teorisini sınamak için cinayet işler; ama teorinin altında ezilen yine kendisidir. Bu, yalnızca bir cinayet anlatısı değil, Nietzschenin "üstinsan" kavramından on yıllar önce yapılmış bir reddiyedir.

Mazlum Beyhan'ın çevirisi Türkçede referans baskı olarak kabul edilir; akademik titizlik ile edebî akıcılığı birleştirir. İş Bankası Kültür Yayınları'nın baskısı kapsamlı bir önsöz, dipnotlar ve karakter listesiyle desteklenmiştir — bu, 700 sayfalık metni gezerken büyük kolaylık sağlar. Sonya Marmeladova, Porfiri Petroviç ve Svidrigaylov gibi yan karakterler bile kendi başlarına romanlar açabilecek derinlikte. Suç ve Ceza, hayatta bir kez okunmadıkça bir okurluk hayatının eksik kalacağı eserlerden biridir.