Geçmişten Günümüze İstanbul

Ekrem Hakkı Ayverdi'nin "Geçmişten Günümüze İstanbul"u, bu eşsiz şehrin mimari ve kültürel tarihine ömrünü adamış bir bilim insanının yarım asırlık birikimini sunan paha biçilmez bir eserdir. Mimar, tarihçi ve restoratör kimliklerini bir arada taşıyan Ayverdi, Osmanlı mimarisi konusundaki en büyük Türk uzmanlarından biri olarak kabul edilir; "Osmanlı Mimarisinin İlk Devri" gibi monografik çalışmaları ve kurucusu olduğu Kubbealtı Akademisi ile alanın temel referans isimlerindendir. Bu kitap, onun İstanbula dair geniş bilgisinin daha erişilebilir bir özetini sunuyor ve şehri Bizans katmanlarından Osmanlı yapı kompleksine, Cumhuriyet dönemi dönüşümlerine kadar bütünsel bir perspektiften ele alıyor.

Kitabın en güçlü yanı, Ayverdi'nin sahadan birinci elden yaptığı gözlemler ve onlarca yıl boyunca biriktirdiği fotoğraf, plan ve çizim zenginliği. Hagia Sophia'nın Bizans katmanları, Süleymaniye Külliyesinin mimari incelikleri, surlar, hanlar, kervansaraylar, çeşmeler, sebiller ve mahalle dokuları teker teker ele alınıyor; sadece var olan yapılar değil, kaybolmuş veya tahrip edilmiş eserler de dönem belgeleri ve eski fotoğraflarla canlandırılıyor. İstanbul'un sadece bir başkent değil, üst üste binmiş medeniyetlerin oluşturduğu eşsiz bir kültürel palempsest olduğu fikri, kitabın her bölümünde işleniyor. Ayverdinin geleneksel İslam mimarisine duyduğu derin saygı ve sevgi, satırlara da yansıyor.

Dezavantajları da gerçek: Akademik üslubu ve mimari terminoloji yoğunluğu, bu alanda uzmanlığı olmayan okuyucular için yer yer zorlayıcı olabilir; dönem dönem kullanılan Osmanlıca terimler sözlük gerektirebiliyor. Ayrıca bazı eski baskıların görsel kalitesi tatmin edici değil — Kubbealtı Neşriyat'ın yeni baskısı tercih edilmeli. Ancak bu küçük zorlukları aşan her okuyucu, İstanbula bambaşka bir gözle bakmaya başlayacak. Bu şehri sıradan bir turist değil de tarihsel bilinçle dolaşmak isteyen herkes için zorunlu bir kılavuz; restoratörler, mimarlık öğrencileri ve şehir tarihçileri için ise temel başvuru kaynağı.