Nutuk

Nutuk, dünya tarihinde benzeri olmayan bir metin: bir devletin kurucusunun, kuruluş sürecini bizzat anlattığı 36 saatlik dev bir söylev. Mustafa Kemal Atatürk, 15-1927-10-20'de CHPnin ikinci kurultayında okuduğu bu söylevde 1919 Mayıs'ından 1927ye kadar geçen sekiz yılın tüm önemli olaylarını, kararlarını, yazışmalarını ve telgraflarını arşiv belgeleriyle birlikte sunmuştur. Türkiye Cumhuriyeti'nin sadece kuruluş tarihi değil; kurucusunun kendi sözleriyle siyasi vasiyetnamesi ve gelecek nesillere bıraktığı kılavuz olarak kabul edilir.

Tarihsel kaynak değeri açısından Nutuk benzersizdir. Samsun'a çıkıştan başlayarak Kongreler süreci, Saltanatın kaldırılması, Lozan Antlaşması müzakereleri ve Cumhuriyet'in ilanına kadar uzanan tüm kritik anlar, dönemi yaşamış ve yöneten kişinin ağzından anlatılıyor. Telgrafların, kongre tutanaklarının, mektupların doğrudan metne entegre edilmesi, kitabı sıradan bir hatırat olmaktan çıkarıp birincil bir tarih belgesine dönüştürüyor. Türk Tarih Kurumunun sade Türkçe baskısı, modern okuyucu için dil engelini büyük ölçüde kaldırıyor; 1927'nin Osmanlıcasına kıyasla çok daha erişilebilir bir metin sunuyor.

Eleştirel yaklaşım açısından okuyucunun şunu unutmaması gerekir: Nutuk bir akademik tarih çalışması değil, siyasi bir söylevdir. Atatürk olayları kendi perspektifinden, siyasi rakiplerini eleştirerek ve kendi kararlarını savunarak anlatır. Bazı kişiler ve olaylar tek taraflı resmedilir, bazı detaylar geçiştirilir. Bu nedenle Nutuk'u Erik Jan Zürcher veya Şükrü Hanioğlu gibi modern tarihçilerin akademik çalışmalarıyla birlikte okumak en sağlıklısıdır. Yine de Cumhuriyet'in kuruluşunu anlamak isteyen hiçbir okuyucu Nutuku atlayamaz; tarihimizin temel metnidir ve her Türk vatandaşının kütüphanesinde bulunmayı hak eder.