Becerikli Bay Ripley

Becerikli Bay Ripley (The Talented Mr. Ripley), polisiye edebiyatın en cesur ve en üzücü kitaplarından biridir. Patricia Highsmith 1955'te yayımladığı bu romanda, türü baştan aşağı yeniden tanımladı: Bir dedektif yerine bir sosyopatın bakış açısından anlatılan bir cinayet hikâyesi. Tom Ripley, edebiyatın en unutulmaz anti-kahramanıdır — sevimli, zeki, becerikli ve tamamen vicdansız. Highsmith onu öyle ustaca yazar ki, okuyucu farkında olmadan onun başarılı olmasını ister, yakalanmamasını umar. Bu, ahlaki rahatsızlığın bilinçli yaratımıdır ve 70 yıl sonra bile sarsıcı etkisini koruyor.

Hikâye basit görünür: Zengin bir baba, oğlu Dickie Greenleaf'i Avrupadan eve getirmesi için Tom Ripley'i tutar. Ripley, Dickienin İtalya'daki rahat hayatını gördüğünde onun yerine geçmek ister — ve geçer. Highsmith'in başarısı, Ripley'in dönüşümünü bir psikolog gibi adım adım izlememizi sağlamasında. Cinayet bir sürpriz olarak gelmez; kaçınılmaz bir sonuç gibi gelişir. İtalya'nın güneşli kıyıları, espresso ve Vespalar arasında geçen bu hikâye, atmosferi açısından nadir bir başarıdır. 1950'lerin sınıf farkları, eşcinsel baskı ve Amerikan rüyasının çürümesi, romanın alt katmanlarında ustaca işlenir.

İletişim Yayınları'nın Renan Akman çevirisi, Highsmith'in serin ve mesafeli üslubunu Türkçeye başarıyla taşıyor. 320 sayfalık roman tempoda yavaş gibi görünür ama her sayfa Ripley'in zihnine biraz daha derine iner. Anthony Minghella'nın 1999 film uyarlaması (Matt Damon, Jude Law) güzel olsa da romanın asıl gücü Ripley'in iç sesindedir — ve bunu sadece Highsmith'in nesri verebilir. Klasik polisiye yapısı arayanlar başlangıçta yabancılık çekebilir ama sabredenler için ödülü çoktur. Highsmith'in yarattığı bu karakterin etkisi o kadar büyüktür ki, kendi adına 5 kitaplık bir seri (Ripliad) doğurmuş ve modern thriller'ın temel taşlarından biri olmuştur. Polisiye okurken karakter psikolojisini önemseyen herkes için zorunlu bir okuma.